Nie brakuje kierowców, którzy realizują zlecenia transportowe w ramach własnej działalności gospodarczej. W praktyce taka sytuacja budzi liczne pytania związane z interpretacją obowiązujących przepisów. Wątpliwości pojawiają się między innymi w zakresie organizacji odpoczynków w kabinie pojazdu, ponieważ sposób ich realizacji ma bezpośredni wpływ na ocenę zgodności z rozporządzeniem (WE) nr 561/2006 oraz na ewentualne konsekwencje kontrolne. W dalszej części artykułu przybliżamy aktualne regulacje i wyjaśniamy, jak uniknąć błędów skutkujących sankcjami.
Zastosowanie przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 nie zależy od formy zatrudnienia, lecz od charakteru wykonywanej działalności transportowej. Kierowca samozatrudniony podlega zatem takim samym zasadom dotyczącym czasu pracy i odpoczynków, jak kierowca zatrudniony na umowie o pracę.
Co w praktyce oznacza taki stan rzeczy? Przede wszystkim jeżeli samozatrudniony kierowca wykonuje przewozy w sposób odpowiadający klasycznemu stosunkowi pracy, będzie traktowany jak pracownik, a tym samym obowiązują go identyczne ograniczenia w zakresie odpoczynku tygodniowego, włącznie z zakazem odbywania regularnego 45-godzinnego odpoczynku w kabinie pojazdu.
Z punktu widzenia prawa unijnego nie ma znaczenia, czy formalnie kierowca jest samozatrudniony, czy zatrudniony na etacie – liczy się sposób wykonywania pracy. Organy kontrolne, takie jak ITD czy służby zagraniczne, oceniają stan faktyczny, a nie formalny status przedsiębiorcy lub pracownika. Regularny odpoczynek tygodniowy musi odbywać się w miejscu wyposażonym w odpowiednie zaplecze sanitarne i bytowe, a więc poza pojazdem.
Należy również podkreślić, że odpowiedzialność za naruszenia nie spada wyłącznie na kierowcę. Sankcje są kierowane również wobec przewoźnika i osoby zarządzającej transportem, która jest współodpowiedzialna za prawidłowy przebieg przewozu.
Zakaz odbywania regularnego odpoczynku tygodniowego w kabinie pojazdu wynika z rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Zgodnie z art. 8 pkt 8 tego rozporządzenia, kierowca nie może odbywać w pojeździe regularnego tygodniowego okresu odpoczynku oraz dowolnego tygodniowego okresu odpoczynku trwającego ponad 45 godzin wykorzystywanego jako rekompensata za wcześniejsze skrócone tygodniowe okresy odpoczynku.
Powyższe okresy odpoczynku muszą zostać wykorzystane w odpowiednim miejscu zakwaterowania, które jest wyposażone we właściwe zaplecze sanitarne i noclegowe. Zasady te dotyczą zarówno kierowców samozatrudnionych, jak i pracowników etatowych – w tym drugim przypadku należy również podkreślić, że nie kierowca, a przedsiębiorstwo transportowe zobowiązane jest do pokrycia kosztów takiego zakwaterowania.
W kontekście zakresu odpowiedzialności warto przywołać również art. 10 pkt 3 rozporządzenia, który wskazuje, że przewoźnik ponosi odpowiedzialność za naruszenia przepisów popełnione przez kierowców, nawet jeśli doszło do nich poza granicami kraju siedziby firmy.
Poznaliśmy już zasady dotyczące odbywania regularnych odpoczynków tygodniowych w kabinie pojazdu przez samozatrudnionych kierowców. Jednak co w sytuacji, gdy kierowca planuje skrócony odpoczynek? Czy w tym przypadku prawo jest bardziej elastyczne?
Zakaz odbywania odpoczynku w kabinie dotyczy wyłącznie regularnego tygodniowego odpoczynku, czyli trwającego co najmniej 45 godzin. W przypadku odpoczynków skróconych, trwających mniej niż 45 godzin, przepisy dopuszczają możliwość ich odbywania w pojeździe – pod warunkiem że kabina jest wyposażona w fabrycznie zamontowane miejsce do spania dla każdego kierowcy.
W każdym kolejnym okresie dwóch tygodni kierowca powinien wykorzystać co najmniej:
Pamiętaj – każde skrócenie tygodniowego odpoczynku wymaga pełnej rekompensaty równoważnym czasem wolnym, udzielonym w późniejszym terminie zgodnie z obowiązującymi normami.
Sankcje za nieprzestrzeganie zasad dotyczących odpoczynków kierowców różnią się w poszczególnych państwach UE – zarówno w odniesieniu do kierowców samozatrudnionych, jak i etatowych. W Polsce zgodnie z załącznikiem nr 3 do Ustawy o transporcie drogowym (lp. 5.7), naruszenie polegające na odbywaniu regularnego tygodniowego odpoczynku (lub odpoczynku powyżej 45 godzin) w kabinie pojazdu bądź w miejscu bez odpowiedniej infrastruktury sanitarnej i noclegowej podlega karze 50 zł za każde stwierdzone naruszenie. W przypadku kontroli drogowej łączna wysokość kary nie może przekroczyć 12 000 zł, natomiast podczas kontroli w przedsiębiorstwie sankcje mogą wzrosnąć nawet do 30 000 zł, w zależności od liczby zatrudnionych kierowców.
W niektórych europejskich krajach sankcje są bardziej dotkliwe. Dobrym przykładem jest między innymi Francja, gdzie kara za odbywanie tygodniowego odpoczynku w kabinie pojazdu (naruszenie oznaczone kodem NATINF 31329) wynosi 750 euro. To tylko część możliwych konsekwencji, francuskie przepisy przewidują bowiem surowe kary dla przedsiębiorców, którzy systemowo organizują pracę kierowców z naruszeniem przepisów o odpoczynkach – w takich przypadkach grozi nawet rok pozbawienia wolności oraz grzywna do 30 000 euro (na podstawie ustawy nr 2021-1308 z dnia 8 października 2021 roku).
Kwestia dokumentowania odpoczynków tygodniowych wciąż budzi wątpliwości. Wielu kierowców, zarówno samozatrudnionych, jak i wykonujących przewozy na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia, zastanawia się, czy podczas kontroli drogowej mogą zostać zobowiązani do okazania dowodów zakwaterowania – faktur lub rachunków potwierdzających nocleg poza pojazdem.
Rozporządzenie (UE) nr 165/2014 wprost wskazuje, że państwa członkowskie nie mogą wymagać od kierowców tego typu dokumentów, a dane z tachografu powinny jednoznacznie wskazać miejsce rozpoczęcia i zakończenia przerwy.
Podczas kontroli drogowej funkcjonariusz może żądać okazania:
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, kierowca nie ma zatem obowiązku okazywania faktur za nocleg, a odpoczynki samozatrudnionego kierowcy podlegają takim samym zasadom oceny przez organy kontrolne.
.png)
